Tại sao tôi không thể phân biệt được các âm trong một ngôn ngữ mới?
Đôi tai của bạn đã tự thích nghi với tiếng mẹ đẻ từ khi còn nhỏ; việc nghe các cặp từ chỉ khác nhau một âm và nhận phản hồi tức thì sẽ giúp rèn luyện lại phản xạ nghe.
Bạn đang học một ngôn ngữ mới, và có một cặp từ mà ai cũng bảo là khác hẳn nhau. Bạn đã nghe chúng cả trăm lần. Bạn nhắc lại, và người ta sửa bạn. Với bạn, chúng nghe giống hệt nhau. Thế là bạn kết luận miệng mình không phát ra được âm đó. Nhưng đây không phải vấn đề của miệng. Bạn không thể phát âm cho khác đi khi tai mình còn chưa nghe ra sự khác biệt. Vấn đề bắt đầu từ tai, không phải từ miệng.
Bạn bắt đầu cuộc đời với khả năng nghe ra gần như mọi khác biệt về âm thanh. Werker và Tees đã cho thấy điều đó. Họ cho trẻ sơ sinh nghe những cặp âm từ các ngôn ngữ chúng chưa từng nghe. Ở độ tuổi 6 đến 8 tháng, gần như mọi em bé đều phân biệt được, bất kể ở nhà nói tiếng gì. Trong vài tháng, bạn từng là một người nghe phổ quát. Khi ấy, bạn còn nghe ra được đủ loại âm trong lời nói của con người.
Rồi từ 6 đến 12 tháng tuổi, cửa sổ đó thu hẹp lại. Não bạn dần bỏ qua những khác biệt về âm mà tiếng mẹ đẻ không dùng. Đó không phải là tổn thương. Đó là cách não hoạt động hiệu quả: tai bạn tự điều chỉnh theo những gì quan trọng. Đó cũng là lý do tai bạn có thể hoàn toàn không nhận ra một âm quan trọng đối với ngôn ngữ khác.
Patricia Kuhl phát hiện rằng các âm trong tiếng mẹ đẻ hoạt động như nam châm. Mỗi âm có một tâm, và bất kỳ âm nào ở gần đều bị hút vào. Vì vậy khi một ngôn ngữ mới dùng hai âm cùng nằm gần một âm của bạn, cả hai đều bị kéo về tâm đó. Với tai bạn, chúng giống nhau. Người bản ngữ nghe ra hai từ, còn bạn chỉ nghe ra một. Khác biệt là có thật. Bộ lọc ấy quy cả hai về một âm bạn đã quen nghe.
Tin tốt là cửa sổ đã thu hẹp trong năm đầu đời vẫn chưa đóng kín. Các nghiên cứu huấn luyện đã cho thấy điều đó. Pisoni và các đồng nghiệp làm việc với những người lớn không nghe ra sự khác biệt giữa hai âm của một ngôn ngữ khác. Họ cho những người này luyện phân biệt cùng hai âm trong nhiều từ, qua giọng của nhiều người. Sau mỗi lần đoán, họ được phản hồi ngay. Những người lớn bắt đầu nghe ra khác biệt. Họ còn phân biệt được hai âm ấy trong những từ mới chưa từng dùng để luyện, và vẫn làm được khi được kiểm tra lại sau này. Khả năng nghe của bạn không mãi như lúc mới bắt đầu. Tai bạn có thể học lại.
Đó chính là vòng lặp bạn luyện trong phần luyện nghe của Synapse. Bạn nghe một âm, chọn xem đó là từ nào trong hai từ gần giống nhau, và biết kết quả ngay. Những cặp bạn hay nhầm sẽ quay lại thường xuyên hơn, nên tai bạn xây dựng lại các nhóm âm mà nó từng cắt bỏ, mỗi lần vài phút.
Bạn không bị điếc nhạc. Tai bạn đã quen bỏ qua những âm đó, và bạn có thể luyện để nghe lại được những âm đó. Cách luyện rất đơn giản và có thể tập đều đặn: vài phút nghe từng cặp, đoán, và nhận phản hồi. Hãy mở Synapse. Làm một lượt luyện nghe với âm bạn chưa nghe ra. Bắt đầu mở lại cửa sổ đó ngay hôm nay.
