چرا نمی‌توانم تفاوت بین صداها را در یک زبان جدید بشنوم؟

گوش شما در دوران نوزادی با زبان مادری‌تان هماهنگ شده است؛ گوش دادن به جفت‌کلماتی با تنها یک صدای متفاوت همراه با بازخورد فوری، آن را دوباره تنظیم می‌کند.

زبان تازه‌ای یاد می‌گیرید و یک جفت کلمه هست که همه می‌گویند زمین تا آسمان فرق دارند. صد بار شنیده‌ایدشان. تکرارشان می‌کنید و غلطتان را می‌گیرند. ولی به گوش شما عین هم‌اند. پس فکر می‌کنید دهانتان از پس این صدا برنمی‌آید. اما مشکل از دهان نیست. تا گوشتان تفاوتشان را تشخیص ندهد، نمی‌توانید متفاوت تلفظشان کنید. مشکل از گوشتان شروع می‌شود، نه از دهانتان.

نوزاد که بودید، تقریباً هر تفاوت صوتی را می‌شنیدید. ورکر و تیز این را نشان دادند: برای نوزادها صداهای متفاوتی از زبان‌هایی پخش کردند که هرگز نشنیده بودند. در ۶ تا ۸ ماهگی، تقریباً همهٔ نوزادها آن‌ها را از هم تشخیص می‌دادند، هر زبانی که در خانه می‌شنیدند. چند ماهی، شما یک شنوندهٔ جهانی بودید و تمام گسترهٔ صداهای گفتار انسان را می‌توانستید بشنوید.

بعد، از ۶ تا ۱۲ ماهگی، آن پنجره باریک شد. مغزتان تفاوت‌هایی را که زبانِ خانه‌تان به کار نمی‌برد کنار گذاشت. این آسیب نبود. کارآمد بود: گوشتان خودش را با آنچه مهم بود تنظیم کرد. برای همین، صدایی که زبان دیگری به آن تکیه دارد، ممکن است اصلاً به گوشتان نیاید.

پاتریشیا کوهل دریافت که صداهای زبان مادری‌تان مثل آهنربا عمل می‌کنند. هر کدام مرکزی دارد و صداهای نزدیک را به سمت خودش می‌کشد. پس وقتی زبانی تازه دو صدا دارد که هر دو به یکی از صداهای شما نزدیک‌اند، هر دو به همان مرکز کشیده می‌شوند. به گوش شما یکی‌اند. اهل زبان دو کلمه می‌شنود و شما یکی. تفاوت واقعی است. فیلترتان آن را در صدایی آشنا ادغام می‌کند.

خبر خوب این است که پنجره‌ای که در سال اول زندگی باریک شد، هنوز بسته نشده؛ پژوهش‌هایی دربارهٔ این تمرین‌ها هم آن را نشان داده‌اند. دیوید پیزونی و همکارانش برای بزرگسال‌هایی که تفاوت میان دو صدای زبانی دیگر را نمی‌شنیدند، تمرین‌هایی ترتیب دادند: همان دو صدا، در کلمه‌های گوناگون و با صدای گویندگان مختلف، با بازخورد فوری پس از هر حدس. تفاوت کم‌کم به گوش این بزرگسال‌ها آمد. حتی در کلمه‌های تمرین‌نشده هم آن را می‌شنیدند، و مدتی بعد، در آزمون دوباره، هنوز می‌شنیدند. قرار نیست توانایی شنیداری‌تان همیشه همین‌طور بماند. گوش را می‌شود دوباره تربیت کرد.

در بخش تمرین شنیداری Synapse همین چرخه را تکرار می‌کنید. صدایی می‌شنوید، از دو کلمهٔ تقریباً هم‌صدا یکی را برمی‌گزینید و فوراً جوابش را می‌گیرید. جفت‌هایی که مدام اشتباه می‌گیرید بیشتر برمی‌گردند، و گوشتان، هر بار با چند دقیقه تمرین، دسته‌های صوتی کنارگذاشته را دوباره می‌سازد.

گوش موسیقی‌تان ایرادی ندارد؛ دیگر این تفاوت‌ها را تشخیص نمی‌دهد، اما می‌توانید دوباره تربیتش کنید. راهش ساده و تکرارپذیر است: چند دقیقه شنیدن جفت‌واژه، حدس زدن و بازخورد گرفتن. برنامهٔ Synapse را باز کنید و برای صدایی که هنوز تشخیص نمی‌دهید، یک دور تمرین شنیداری کنید. از امروز پنجره را کم‌کم باز کنید.